Boerenlandvogelvertrekdag Polder Schieveen

De omvorming van de Vlinderstrik en polder Schieveen van overwegend agrarisch naar meer natuur is voortgekomen uit de extra compensatie voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Sindsdien is er veel gebeurd. Boswachter Maurice Kruk van Natuurmonumenten nam ons mee op tijdreis langs de ontwikkelingen.

Landschappelijke inpassing

Met de verlenging van de A16 en tegelijk verbreding van de N209, worden de polders nog duidelijker doorsneden. De weg vormt ook de begrenzing langs Rotterdam The Hague Airport. In Schieveen ligt in de oksel van de weg een lichte verhoging in het landschap: een zandpakket dat hier ooit is neergelegd voor de vestiging van een bedrijventerrein. Door de steeds toenemende natuurwaarden wordt de hoop steeds groter dat ook dit deel kan worden behouden voor natuur.

Verschillende functies

Voor dit deel van Midden-Delfland streeft Natuurmonumenten beheer- en ontwikkeling van het gebied, opkomen voor het landschap, het verbeteren van de stad-land verbindingen en natuurinclusieve(re) landbouw na.

Waarbij:  

De Schiebroekse polder wordt hoofdzakelijk gebruikt voor veehouderij en tuin- en akkerbouw. Hier is een van de locaties van Herenboeren gevestigd. Om verzakking te voorkomen (de HSL loopt dwars door de polder), is het waterniveau op eenzelfde peil gehouden. In plaats daarvan is de grond op sommige plaatsen afgeplagd om de voedselrijke toplaag te verwijderen en het grondwater dichter aan de oppervlakte te krijgen.

De Vlinderstrik is een voormalige veenpolder (het veen is in het verleden afgegraven), nu een (zee)kleipolder waar het polderpeil hoog wordt gehouden. Door het beheer dat Natuurmonumenten in dit deel nastreeft, is het een gebied geworden met een grote soortenrijkdom. Waaronder verschillende orchis-soorten. 

In deze gebiedsdelen zijn struinpaden voor de recreatie aangelegd, wat niet past binnen de vogel/natuuropgave in de polder Schieveen (daar is buiten het broedseizoen wel een struinpad door de polder). De verschillende gebiedsdelen hebben verschillende natuurdoeltypen. Bij elkaar is het een palet van kruidenrijk en faunarijk grasland, vochtig weidevogelland, kruidenrijke en faunarijke akker en vochtig hooiland. Om voor maaiwerkzaamheden voor de verschillende grondeigenaren duidelijke begrenzingen te geven, zijn er palen geslagen bij de sloot. Hierdoor kan zich riet ontwikkelen ten behoeve van rietvogels. In de Zuidpolder heeft dat inmiddels zelfs geleid tot vestiging van de roerdomp.

In de polder Schieveen zijn naast de gronden die Natuurmonumenten in pacht heeft uitgegeven nog een paar actieve boerenbedrijven. Met de pachters zijn zwaar beheerafspraken gemaakt. Om hen iets terug te geven voor hun natuurinzet, worden sommige pachters voor het beheer van het natuurgebied ingehuurd voor loonwerk..

Draagvlak voor natuur vraagt toegankelijkheid voor burgers. Het fietspad dat de polder Schieveen doorsnijdt geeft een kijkje in het gebied. Om de vogels rust te geven is het fietspad tijdens het broedseizoen afgesloten.

Rotterdam the Hague Airport

Zo dicht bij een luchthaven zou je verwachten dat er negatieve factoren zijn voor de boerenlandvogels. In de polder Schieveen heeft het vooral invloed op het oppervlak plasdras. De ganzen, meeuwen en reigers die plasdras aantrekt vormen een risico voor de luchtvaart. De ganzenstand wordt beheerd door in de broedperiode de eieren te schudden. De boerenlandvogels lijken zich niet veel van aan te trekken van zowel het vliegveld als de snelwegen. Laagvliegend luchtverkeer is eigenlijk alleen een probleem voor de vogels in de Ackerdijkse Plassen. Ander minpunt(je): het is in dit gebied niet mogelijk om de drone in te zetten voor de telrondes.

Verstoring en predatie

In één van de drukst bevolkte gebieden van Nederland is het niet anders dan elders. Loslopende honden komen met regelmaat voor. De dieren zijn niet alleen een probleem. l Ook hun eigenaren wanneer zij aangesproken worden op de gedragsregels in het gebied waar zij te gast zijn. Honden kunnen zeker maken dat vogels hun nesten verlaten, hazen worden opgejaagd of andere verstoring plaatsvindt. Katten komen veelvuldig voor en kunnen flink schade aanrichten. Daarom doet Natuurmonumenten ieder voorjaar actief mee aan de campagne ‘Vogels in het land, poes in de mand’.

Een gezonde boerenlandvogelpopulatie is in staat het broedsucces zelf te vergroten, omdat ze zich met voldoende aantallen als luchtmacht kunnen verweren tegen predatoren die vanaf de grond of vanuit de lucht eieren of kuikens willen roven.

Omvorming naar natuur

Om voormalig agrarisch gebied om te vormen naar natuur moet je terug naar de voedingstoestand in de bodem van voor de verkaveling en intensivering van de landbouw. Kies je niet voor drastische maatregelen, maar alleen maaien en afvoeren van het gewas, dan duurt het in sommige gevallen meer dan 100 jaar voor de bodem de gewenste voedingswaarden heeft. Daarom is er een halve meter van de voedselrijke bovenlaag afgegraven. Voor een gesloten balans is de vrijgekomen grond op andere plekken gebruikt voor wallen en taluds. Om het bebouwingslint te beschermen tegen verzakking door eventuele peilschommelingen, werd uit voorzorg een brede sloot tegen het bebouwingslint gegraven. 

Het waterpeil werd flink verhoogd. In de periode februari tot half juni zelfs tot iets onder de oever. Hoger dan in andere boerenlandvogelgebieden in de provincie. Door het nattere land ontstaat een gevarieerd, kruidenrijk grasland. Wat tijdens de excursie niet zichtbaar was omdat, door het aanhoudend mooie weer, de laatste snee net binnengehaald was. Er wordt niet bemest (ook geen ruige mest). Voorbeweiding gebeurt  extensief. Jaarlijks minimaal twee maairondes in kruidenrijk gras, waarbij in de kruiden- en faunarijke graslanden 8 meter vanaf de oever blijft staan, in weidevogelgebieden echter niet, omdat daar ruigte en rietvorming ongewenst is.  Maaisel wordt afgevoerd. Na half juni wordt er nog nabeweid.

Wat heeft de omvorming gebracht?

Na de inrichting Vlinderstrik (Zuidpolder) en Schiebroekse polder is groei van alle broedvogelsoorten zichtbaar. Met name ganzen, eenden, riet- en struweelvogels. In de Zuidpolder maken als illustratie de tuinfluiter en de rietzanger een flinke stijging door.

In balans

Om vogels aan te trekken moet de hele habitat in balans zijn. Monitoring van flora 2020 en insecten uit 2022 laat zien dat er nieuwe soorten zijn gekomen. Van beide monitors zijn jammer genoeg geen 0-metingen beschikbaar.

Het natuurbeheer in polder Schieveen liet tijdens monitoringsrondes voor deze omgeving nieuwe soorten zien. BTS-tellingen laten groei van de grutto populatie zien. De kritische 60% is in de laatste 7 jaar 3 keer gehaald. In 2025 kwam er een dipje in de boerenlandvogelaantallen. De oorzaak hiervan was herleidbaar: tijdens het broedseizoen was er een afwijking in het polderpeil geweest.

Het hoge peil in deze polder lijkt de vogels dus wel te bevallen. Bovendien vertraagt de waterstand de groeisnelheid van het gras. In het voorjaar blijft er licht op de bodem vallen. En het gewas is ijl, waardoor het goed doorwaadbaar blijft voor de kuikens.

Net als op andere plaatsen is er ook hier predatiedruk. Die omlaag gaat wanneer een gezonde populatie ontstaat die als luchtmacht predatoren kan verjagen. Naast de boerenlandvogels zijn er tijdens de vogeltrek steeds meer soorten die de polders aandoen. Zowel akkervogels als steltlopers, roofvogels en eendachtigen.

Bekijk hier de foto's van deze dag.